مراحل تولید بذر هیبرید

با پیشرفت علم کشاورزی و تلاش برای تولید محصولاتی با نهایت کیفیت و ویژگی های منحصر به فرد، اصلاحات ژنتیکی مختلفی بر روی بذر های گیاهان انجام می شود. یکی از نتایج این اصلاحات ژنتیکی، تولید بذر های هیبریدی می باشد. بذر هیبریدی نتیجه ی پیوند دو یا چند رقم خالص از گیاهان با ویژگی های برتر است که هدف آن تولید گیاهانی با عملکرد بهتر و مطلوب تر می باشد.

در این روش والدین انتخابی به صورت کنترل شده گرده افشانی می کنند تا گیاهان نسل جدید، ویژگی های مطلوب هر دو والد را در خود داشته باشند. در این نوشته از وبلاگ EIG به بررسی  نحوه تولید بذر هیبرید، انواع آن، مزایا و مضرات و تفاوت آن با بذر استاندارد می پردازیم.

رطوبت ساز التراسونیک 4900 اسکندری (حجم 13 لیتر)

• مناسب برای تامین رطوبت در گلخانه
• قابلیت اتصال به شیر آب و کارکرد اتوماتیک
• امکان تنظیم میزان رطوبت تولیدی

تلفن تماس کارشناس فروش خرید رطوبت ساز التراسونیک 4900 اسکندری (حجم 13 لیتر)

بذر هیبرید چیست ؟

بذر هیبریدی نوعی از بذر می باشد که از ترکیب یا پیوند دو واریته مختلف از یک گیاه به وجود می آید. در توضیح بیشتر این موضوع باید گفت که زمانی که دو گیاه با ویژگی های مختلف مانند مقاومت به بیماری ها و یا تولید محصول بالا به هم می رسند، در نتیجه ی گرده افشانی آنها بذر های هیبریدی تولید می شوند.

تمامی این فرایند گرده افشانی توسط انسان ها کنترل می شود تا ویژگی های مطلوب هر دو گیاه در یک بذر ترکیب شوند. پس از انجام صحیح گرده افشانی، میوه ای تولید می شود که در آن بذر های هیبریدی وجود دارند.

تفاوت بذر هیبرید و استاندارد

کشاورزان معمولا برای کشت گیاهان از دو نوع بذر مختلف هیبریدی و یا استاندارد استفاده می کنند. هر کدام از این بذر ها دارای مزایا و معایبی هستندو در جدول زیر به بررسی هر یک از ویژگی های این دو نوع بذر می پردازیم :

انواع بذر هیبرید

همانگونه که ذکر شد بذر هیبرید به گونه هایی گفته می شود که از تلاقی دو یا چند رقم یا گونه متفاوت گیاه با ویژگی های مطلوب حاصل شوند. در ادامه به بررسی چند نو بذر هیبرید رایج پرداخته می شود:

بذر هیبرید تک خطی

این نوع از بذر های هیبریدی حاصل تلاقی دو رقم والد خالص هستند و به طور معمول محصولاتی یکدست با عملکرد بالا و مقاوم در برابر بیماری ها تولید می کنند. بیشتر بذرهای تجاری هیبریدی از این نوع می باشند.

بذر هیبرید چند خطی

این نوع از بذرهای هیبریدی ترکیبی از چند رقم هیبرید یا والد مختلف است که به منظور افزایش تنوع ژنتیکی و مقاومت در برابر استرس های محیطی استفاده می شوند.

بذر هیبرید آزمایشگاهی

بذرهای هیبریدی آزمایشگاهی با استفاده از روش های کشت بافت و بایوتکنولوژی تولید می شوند و در بیشتر موارد در مقیاس صنعتی برای تضمین کیفیت و خلوص ژنتیکی به کار می روند.

بذر هیبرید مقاوم به آفات و بیماری ‌ها

این نوع بذرها از تلاقی ‌های انتخابی به دست می ‌آیند که دارای مقاومت خاص در برابر بیماری ‌ها یا آفات رایج در منطقه کشت هستند.

بذر هیبرید مقاوم به شرایط اقلیمی خاص

در توسعه ی این نوع از بذرهای هیبریدی افزایش پایداری و مقاومت آنها در شرایط اقلیمی خاص از جمله مقاومت به خشکی، شوری یا سرما در نظر گرفته می شود.

نحوه تولید بذر اصلاح شده یا هیبرید

به طور کلی تولید بذر اصلاح شده و یا هیبرید در 4 مرحله اصلی انجام می شود که در ادامه به بررسی مفصل هر یک از این مراحل می پردازیم :

مرحله 1 : انتخاب والدین بذر  (A-Line و B-Line)

اولین مرحله از تولید بذر هیبریدی انتخاب والدین مناسب برای تولید بذر است. در تولیدات تجاری والد ماده معمولا نرعقیم است. یعنی توانایی تولید گرده را ندارد تا از گرده افشانی ناخواسته جلوگیری شود.

پس از اینکه یک والد نرعقیم شناسایی و انتخاب شد، باید یک B-Line همسان ژنتیکی هم ایجاد و نگهداری شود. این کار با تلاقی های مکرر بین A-Line  و B-Line انجام می شود تا هر دوی آنها از نظر ژنتیکی تقریبا یکسان شوند.

مرحله 2: انتخاب والد نر یا لاین احیاگر  (R-Line)

این مرحله یکی از مهم ترین مراحل تولید بذر هیبریدی می باشد. برای ساخت R-Line از انتخاب لاین خالص استفاده می شود. در این حالت در ابتدا از یک جمعیت ژنتیکی متنوع، گیاهانی با ویژگی های خوب مثل مقاومت به بیماری یا عملکرد بالا انتخاب می شوند.

در نتیجه ی گرده افشانی مکرر این گیاهان، نسل های جدیدی از آنها به دست می اید. در هر نسل گیاهان نا مطلوب حذف می شوند تا در نهایت R-Line های خالص و پایدار انتخاب شوند.

مرحله 3 : نگهداری و تکثیر والدین

در فرایند تولید بذر های هیبریدی سه نوع لاین وجود دارد :

• A-Line (نرعقیم)
• B-Line (نگهدارنده)
• R-Line (احیاگر)

تمامی این لاین ها باید کاملا خالص و پایدار باشند و در شرایط کنترل شده ای توسط اصلاحگر حفظ شوند. در واقع لاین های A و B باید در شرایط زراعی ایده الی کشت شوند. همچنی لاین R نیز باید از گیاهان دیگر کاملا جدا باشد تا از ایجاد آلودگی ژنتیکی جلوگیری شود.

مرحله 4 : تولید بذر هیبرید F1

در مرحله آخر به منظور تولید بذر اصلاح شده یا هیبریدی، لاین های A و R در کنار هم کشت می شوند. نسبت کشت آنها نیز به صورت 4 به 2 است. یعنی به ازای هر چهار ردیف لاین A ، دو ردیف لاین R کشت می شود. پس از انجام موفقیت آمیز کاشت، گرده از R-Line به A-Line منتقل می شود و بذرهای تولید شده، بذرهای F1 یا همان هیبریدی خواهند بود.

مزایا و معایب بذر هیبریدی

همانگونه که پیش تر نیز ذکر کردیم بذرهای هیبریدی می توانند مزایا و معایبی داشته باشند که در جدول زیر به بررسی آنها پرداخته می شود :

سخن آخر

در این مقاله از وبلاگ EIG در مورد مراحل تولید بذر هیبرید و سایر جزئیات مربوط به آن بحث کردیم. تولید این نوع از بذر ها در صنعت کشاورزی به صورت تدریجی در حال صعود و افزایش است و همین امر را می توان دلیل اصلی در افزایش قابل توجه تولید انواع محصولات کشاورزی با کیفیت و پایداری بالا در نظر گرفت.

از آنجایی که در تولید بذرهای هیبریدی انتخاب صفاتی خاص از والدین به صورت دستی انجام می شود از این رو در می توان محصولاتی به دست آورد که کیفیت و بازدهی بالایی را دارند و صفات مد نظر اصلاح گر را در خود جای داده اند.