چک لیست آماده سازی گلخانه برای فصل سرد سال
فصل سرما می تواند یکی از چالش برانگیزترین دوره ها برای پرورش دهندگان گلخانه ای باشد. کاهش دما، یخبندان، رطوبت بالا و کاهش شدت نور خورشید همگی از عواملی هستند که در این فصل می توانند رشد گیاهان را با مشکل مواجه کنند. به همین دلیل، آماده سازی دقیق گلخانه برای ورود به پاییز و زمستان، نقشی حیاتی در حفظ سلامت گیاهان و بهره وری اقتصادی دارد.
در این مقاله از EIG ، چک لیستی جامع و کاربردی برای آماده سازی گلخانه در فصل سرد ارائه داده ایم پس با ما تا انتها همراه باشید.
- مناسب برای گرمایش کارگاه، گلخانه، مرغداری کوچک و سالن های کوچک
- توان گرمایشی 110 هزار کیلو کالری اسمی
- فن مخصوص دمنده با هوادهی 4500 مترمکعب در ساعت
هنگام آماده سازی گلخانه برای فصل سرد چه باید بکنیم؟
آماده سازی گلخانه در فصول سرد نیاز به اقدامات مختلفی دارد که در ادامه به توضیح هر یک از این موارد پرداخته شده است که عبارتند از :
جهت گیری گلخانه
گلخانه ها در عرض های جغرافیایی پایین تر از ۴۰ درجه شمالی، باید در امتداد محور شمالی-جنوبی احداث شوند تا از نور خورشید در فصل زمستان به طور بهینه بهره برداری شود. از آنجا که کشور ایران در بازه عرض جغرافیایی ۲۷ تا ۳۹٫۵ درجه شمالی قرار دارد، جهت گیری مناسب گلخانه ها در ایران نیز باید شمالی-جنوبی باشد تا شرایط نوری مطلوب برای رشد گیاهان فراهم گردد.
اسکلت سازه
اسکلت گلخانه باید از جنس مقاوم، ضد زنگ و بادوام، نظیر فولاد گالوانیزه ساخته شود تا در برابر رطوبت و خوردگی ماندگاری بالایی داشته باشد. استفاده از اتصالات پیچ و مهره ای (به جای جوش یا روش های موقتی) برای ایجاد استحکام سازه و تسهیل تعمیرات آینده الزامی است.
مقاومت سازه
سازه گلخانه باید توانایی تحمل سرعت باد تا حداقل ۱۲۰ کیلومتر در ساعت، بار برف حداقل ۵۰ کیلوگرم بر مترمربع و همچنین وزن محصولات و پوشش گلخانه را داشته باشد. این مقاومت، ضامن پایداری گلخانه در برابر شرایط جوی مختلف است و باید بر اساس اقلیم منطقه طراحی شود.
در فصل سرما، هر نوع نفوذ هوای سرد میتواند باعث کاهش دمای داخل گلخانه شود. بنابراین، درزها و شکاف های موجود در دیوارها و سقف باید با نوار درزگیر، فوم یا پلاستیک ضخیم مسدود شوند. استفاده از پلاستیک های حباب دار نیز برای پوشش داخلی گزینه خوبی است.
ارتفاع سازه
ارتفاع گلخانه از سطح زمین تا زیر ناودانی باید بیش از ۳.۵ متر و تا تاج سقف حداقل ۵.۵ متر باشد. این اندازه ها بسته به نوع محصول و شرایط اقلیمی قابل تنظیم اند، اما فضای کافی برای تهویه، رشد عمودی گیاهان و نصب تجهیزات ضروری را فراهم می کنند.
تهویه طبیعی
حداقل ۲۵٪ از سطح جانبی گلخانه (به جز محل نصب فن و پوشال) باید به دریچه های سقفی و جانبی اختصاص داده شود تا تهویه طبیعی و خروج هوای گرم و مرطوب به درستی انجام گیرد.
پوشش گلخانه
استفاده از پوشش های پلاستیکی مقاوم به اشعه فرابنفش (UV) الزامی است، زیرا این پوشش ها از گیاهان در برابر اشعه های مضر محافظت کرده و عمر مفید بالاتری دارند. بهترین زمان نصب پوشش پلاستیکی، روزهای گرم و آفتابی است. در این شرایط، پلاستیک نرم تر بوده و بهتر روی سازه قرار می گیرد. پس از سرد شدن هوا، پوشش به طور طبیعی منقبض و کاملا سفت و محکم می شود.
پیشگیری از چکه آب
جهت جلوگیری از چکه کردن آب از سقف، طراحی سازه باید به صورت قوسی (آرک) انجام شود، به گونه ای که دیواره های جانبی به شکل عمود بر زمین باشند. استفاده از پلاستیک های ضد چکه (Anti-fog) به عنوان پوشش سقف توصیه می شود.
در هنگام نصب، پلاستیک باید کاملاً کشیده و محکم بسته شود و از سیمکشی زیر پوشش پلاستیکی خودداری گردد. همچنین، لوله های قرار گرفته زیر پوشش پلاستیکی باید با رنگ سفید رنگ آمیزی شوند و از داغ شدن آن ها جلوگیری شود، چرا که گرمای مستقیم موجب تخریب یا افت کیفیت پوشش خواهد شد.
سیستم گرمایش گلخانه
برای تامین دمای مناسب در فصل های سرد و ایجاد شرایط پایدار برای رشد گیاهان، استفاده از سیستم های گرمایشی متناسب با شرایط اقلیمی، نوع محصول و وسعت گلخانه ضروری است. در انتخاب و نصب این تجهیزات، در نظر گرفتن نوع سوخت در دسترس نیز اهمیت دارد. در ادامه، مهم ترین روش ها و توصیه های فنی مربوط به گرمایش گلخانه ارائه می شود:
1. هیترها یا کوره های دمنده هوای گرم
استفاده از هیترهای دمنده یکی از متداول ترین روش های گرمایش گلخانه است که با پرتاب هوای گرم در فضای داخلی، دمای محیط را به سرعت افزایش می دهد. این هیترها می توانند با سوخت گاز، گازوئیل یا برق کار کنند.
2. سیستم گرمایش مرکزی با آب گرم یا بخار
این سیستم ها شامل بویلر (دیگ آب گرم یا بخار) و شبکه ای از لوله ها هستند که در سراسر گلخانه توزیع شده اند. بسته به شرایط، از آب گرم یا بخار برای گرمایش استفاده می شود. این سیستم ها گرمای یکنواخت تری فراهم می کنند و برای گلخانه های بزرگ گزینه مناسبی محسوب می شوند.
3. پاگرمایی و پا سرمایی
در این روش، لوله های آب گرم یا بخار در سطح خاک یا اطراف بستر کشت نصب می شوند تا گرما مستقیماً به ریشه گیاهان منتقل شود. این سیستم به ویژه برای کشت های حساس به سرما توصیه می شود.
4. پرده های ذخیره کننده انرژی
نصب پرده های حرارتی داخل گلخانه، به ویژه در شب ها و روزهای سرد یا ابری، به جلوگیری از اتلاف گرمای درون گلخانه کمک می کند. این پرده ها نقش مهمی در حفظ انرژی و کاهش هزینه های گرمایشی دارند.
5. استفاده از انرژی های نو
بهره گیری از انرژی های تجدیدپذیر مانند زمین گرمایی و انرژی خورشیدی، روشی پایدار و سازگار با محیط زیست برای تامین گرمایش گلخانه است. گرچه سرمایه گذاری اولیه بالاتر است، اما در بلندمدت بسیار مقرون به صرفه خواهد بود.
6. سیستم های گرمایش موضعی
در مواردی که گرمایش کامل فضا ممکن نیست یا صرفه اقتصادی ندارد، می توان از بخاری های موضعی مانند:
- بخاری های کنوکسیونی (همرفتی)
- بخاری های تابشی با مصرف انرژی پایین
- بخاری های گازی یا نفتی با راندمان بالا
استفاده کرد. این سیستم ها بیشتر برای گرمایش محدود و موقت بخش هایی از گلخانه مناسب اند.
7. کانال های نایلونی پخش حرارت
به دلیل صعود طبیعی هوای گرم، توصیه می شود از کانال های پلاستیکی سوراخ دار در ارتفاع پایین برای توزیع هوای گرم استفاده شود. برای هر دهنه ۸ متری گلخانه، نصب ۳ تا ۴ کانال نایلونی به صورت یکنواخت موجب توزیع بهتر دما در سطح می گردد و از تمرکز گرما در سقف جلوگیری می کند.
8. ایمنی سوخت
در صورت استفاده از گازوئیل به عنوان سوخت، از نگهداری مخزن سوخت در فضای باز و در معرض سرما خودداری شود، زیرا در شب های یخبندان خطر یخ زدگی وجود دارد که می تواند سیستم گرمایشی را مختل کند. مخازن باید در مکان های نیمه مسقف یا عایق بندی شده نصب شوند.
9. سیستم هشدار و کنترل دما
نصب ترموستات و آلارم هشداردهنده ضروری است تا در صورت بروز نوسانات دمایی (مانند افت ناگهانی دما یا خاموشی سیستم)، امکان واکنش سریع فراهم شود. این سیستم ها در کاهش خسارات احتمالی بسیار مؤثرند.
10. پیش بینی سیستم جایگزین
هر واحد گلخانه باید به یک مشعل یدکی یا سیستم گرمایشی پشتیبان مجهز باشد تا در صورت خرابی یا قطع عملکرد سیستم اصلی، امکان ادامه گرمایش فراهم گردد.
بررسی نور وارده بر گلخانه
هرگونه گرد و غبار، گل و قارچ روی سطح پوشش گلخانه می تواند مانع ورود نور خورشید شود. بنابراین، پاکسازی کامل پوشش گلخانه در آغاز پاییز توصیه می شود.
در صورت کوتاه بودن روز و کمبود نور، می توان از لامپ های مخصوص رشد گیاهان (مانند لامپهای LED رشد یا فلورسنت) استفاده کرد. این نورها باید به گونه ای نصب شوند که نور یکنواخت و کافی برای همه گیاهان فراهم شود.
آماده سازی بستر کشت
اگر از خاک استفاده می شود، باید آن را بررسی و در صورت نیاز ضدعفونی کرد یا بخشی از آن را تعویض نمود. استفاده از مواد ضد قارچ یا بخاردهی خاک از روش های رایج است.
با توجه به بارندگی های احتمالی در فصل سرد، باید از مناسب بودن زه کشی در بستر کشت اطمینان حاصل کرد. تجمع آب در پای گیاهان می تواند باعث پوسیدگی ریشه شود. در صورت لزوم، خاک را با کودهای آلی یا شیمیایی مناسب تقویت کرده و آن را برای فصل جدید کشت آماده سازید.
سخن آخر
آماده سازی گلخانه برای فصل سرد نه تنها برای محافظت از گیاهان در برابر دمای پایین حیاتی است، بلکه تضمین کننده بهره وری بالا و کاهش تلفات اقتصادی در این فصل محسوب می شود. اجرای چک لیست فوق به شما کمک می کند تا گلخانه ای ایمن، گرم، با رطوبت کنترل شده و نور کافی در اختیار داشته باشید.
