8 روش کاهش رطوبت در گلخانه (دلایل کاهش و کنترل رطوبت)
اینکه چگونه رطوبت گلخانه را کم کنیم به یکی از دغدغه های اصلی این روزهای گلخانه داران تبدیل شده است. با ما تا انتهای این نوشته از EIG همراه باشید تا در رابطه با اینکه رطوبت بالای داخل گلخانه را چگونه تنظیم کنیم اطلاعات دقیقی ارائه شود.
- قدرت هوادهی 3500 متر مکعب
- قدرت رطوبت دهی 45 لیتر
- فرایند آبگیری اتوماتیک
رطوبت گلخانه باید چند باشد؟
برای تعیین دقیق رطوبت در گلخانه بهتر است طبق جدول زیر پیش روید.
| مرحله رشد گیاه | رطوبت نسبی توصیه شده |
| جوانه زنی | 70 تا 90 درصد |
| رشد رویشی | 60 تا 80 درصد |
| گل دهی و باردهی | 50 تا 70 درصد |
| دوره برداشت | 50 تا 65 درصد |
چگونه رطوبت گلخانه را کم کنیم؟
با استفاده از روش های مختلفی میتوان اقدام به کم کردن رطوبت گلخانه کرد که در ادامه به توضیح پاره ای از این موارد به صورت مفصل پرداخته شده است که عبارتند از:
ایجاد جریان هوا با تهویه فن
یکی از پایه ای ترین راهکارهای کاهش رطوبت در فضای گلخانه، ایجاد جریان هوا با هدف جا به جایی بخار اشباع از محیط است. اگر گلخانه به درستی تهویه نشود، لایه ای از هوای اشباع شده در بالای فضای گیاهان شکل می گیرد که منجر به نقطه اشباع و تشکیل شبنم می شود. تهویه به دو شکل طبیعی و مکانیکی اجرا می شود.
در تهویه طبیعی، اتکا بر اختلاف دمایی و فشاری بین هوای بیرون و داخل گلخانه است؛ پنجره های سقفی نقش خروجی هوای گرم و مرطوب را بازی می کنند و پنجره های جانبی به ورود هوای تازه و خشک کمک می کنند. این روش اگرچه از نظر انرژی مقرون به صرفه است، اما در شرایط آب و هوایی مرطوب یا در زمان سکون هوا کارایی لازم را ندارد.
در تهویه مکانیکی، از فن های محوری یا سانتریفیوژ با دبی محاسبه شده استفاده می شود تا جریان فعال هوا ایجاد شود. قرارگیری صحیح فن ها، تعداد آن ها و هدایت جریان هوا بر اساس مدل های جریان سیال (CFD) بسیار اهمیت دارد.
همچنین، استفاده از فن های سقفی به اختلاط هوای گرم لایه های فوقانی با هوای سرد زیرین کمک کرده و از ایجاد نقاط اشباع جلوگیری می کند.
استفاده از پنکه های مه پاش
در گلخانه هایی که مجهز به پنکه مه پاش هستند، استفاده از سیستم مه پاش کاملا مناسب و موثر است. پنکه ها رطوبت اضافی را از محیط خارج کرده و با ایجاد مکش، هوای خنک را از میان ذرات مه به داخل گلخانه هدایت می کنند.
سیستم مه پاش معمولاً با تایمر کنترل می شود. با استفاده از رطوبت سنج نیز می توان رطوبت نسبی محیط را در حد ثابت و مطلوب نگه داشت. در صورتی که رطوبت سنج نقش کنترل کننده را ایفا کند، زمان پاشش مه کاهش می یابد. رطوبت نسبی مناسب معمولا بین ۸۰ تا ۹۰ درصد در نظر گرفته می شود.
افزایش کنترل شده دما
هوای گرم توانایی بیشتری در نگهداری بخار آب دارد؛ از این رو، افزایش کنترل شده دما منجر به کاهش رطوبت نسبی می شود. در شب های سرد که دما افت می کند، بخار آب به سرعت به نقطه شبنم میرسد. با استفاده از سیستم های گرمایشی از جمله هیترهای گاز سوز، لوله های آب گرم یا گرمایش کف، می توان از میعان بخار جلوگیری کرد.
کاهش تبخیر سطحی
تبخیر سطحی از خاک یا محلول غذایی، به ویژه در کشت های هیدروپونیک، نقش قابل توجهی در افزایش رطوبت دارد. در سیستم هایی که بسترهای کاشت با زهکشی ضعیف دارند، تجمع آب و تبخیر مداوم رخ می دهد.
اصلاح الگوی آبیاری
آبیاری نادرست، چه از نظر حجم و چه از نظر زمان اجرا، عامل مؤثر در افزایش رطوبت گلخانه است. روش های آبیاری بارانی به ویژه در شب، با خیس کردن برگ ها و سطح خاک، میزان تبخیر را افزایش می دهند. جایگزینی آن با سیستم آبیاری قطره ای، به همراه کنترل الکترونیکی و حسگرهای رطوبت خاک، نقش بسزایی در کاهش حجم بخار تولیدی ایفا می کند.
به علاوه، زمان آبیاری باید در ساعات اولیه صبح تنظیم شود تا بخار ایجاد شده در طول روز با کمک تابش خورشید و تهویه از محیط خارج شود. در سیستم های خودکار، مدل های تبخیر-تعرق (ET) به کمک ایستگاه های اقلیمی، دقیق ترین میزان آب مورد نیاز را در اختیار سیستم آبیاری قرار می دهند.
استفاده از سامانه های رطوبت گیر
در گلخانه هایی که تهویه و گرمایش پاسخگو نیستند، بخصوص در شرایط آب و هوایی مرطوب یا در سازه های بسته، استفاده از رطوبت گیرهای صنعتی اجتناب ناپذیر است. این سامانه ها با مکش هوا و سرد کردن آن در کویل های تبریدی، بخار را میعان کرده و از محیط دفع می کنند.
نوع دیگری از این سیستم ها، جذب رطوبت با مواد جاذب مانند سیلیکاژل یا زئولیت است که در محیط های خاص کاربرد دارد. انتخاب ظرفیت مناسب این دستگاه ها بر اساس نرخ تولید رطوبت در واحد سطح، دمای محیط و حجم هوای در گردش انجام می شود.
بهینه سازی طراحی پوشش گلخانه
پوشش گلخانه، به ویژه در سقف، باید از موادی انتخاب شود که خاصیت ضد چکه داشته باشند. پلاستیک هایی که از چکیدن قطرات آب روی گیاهان جلوگیری می کنند، از ایجاد رطوبت نقطه ای و توسعه بیماری ها ممانعت به عمل می آورند. همچنین، پوشش های بازتابنده فروسرخ با کاهش اتلاف گرمای شبانه، مانع از افت دما و در نتیجه افزایش RH می شوند.
استفاده از سیستم های کنترل هوشمند
مدیریت همزمان دما، رطوبت، VPD و آبیاری به صورت دستی عملا ممکن نیست و دقت کافی را ندارد. در گلخانه های پیشرفته، کنترلرهای خودکار با استفاده از سنسورهای محیطی به صورت مداوم مقادیر RH، دمای هوا، VPD و رطوبت خاک را اندازه گیری می کنند.
این اطلاعات وارد سامانه هوشمند شده و بر اساس الگوریتم های تعریف شده، تصمیماتی در مورد باز و بسته شدن پنجره ها، فعال سازی فن ها، هیترها یا توقف آبیاری اتخاذ می شود.
چگونه در فصل سرد رطوبت بالای داخل گلخانه را تنظیم کنیم؟
در فصل زمستان، به دلیل افت دما در شب و محدود بودن تهویه طبیعی، رطوبت به سرعت افزایش می یابد. برای مقابله با این مشکل، باید ترکیبی از اقدامات حرارتی، تهویه ای و مدیریتی را به کار گرفت:
گرمایش کنترل شده علی الخصوص در شب
با استفاده از هیترهای گازی یا آب گرم، دمای محیط در شب باید بالای نقطه شبنم حفظ شود تا از میعان بخار آب جلوگیری شود. گرمایش باید به گونه ای تنظیم شود که هوای نزدیک به گیاه و سقف، به صورت یکنواخت گرم بماند.
تهویه همزمان با گرمایش
حتی در هوای سرد، باید تهویه محدود انجام شود. باز کردن بخشی از پنجره های سقفی یا استفاده از فن های تخلیه، باعث خروج هوای اشباع شده از بخار می شود. در این حالت، گرمایش باید همزمان فعال باشد تا هوای سرد وارد شده باعث افت دمای ناگهانی نشود.
کاهش آبیاری در روزهای ابری و سرد
در روزهایی که تابش آفتاب کم است، تبخیر از سطح خاک کاهش می یابد. بنابراین، آبیاری بیش از حد موجب افزایش بخار و بالا رفتن رطوبت نسبی می شود. برنامه آبیاری باید بر اساس سنسورهای رطوبت خاک و پیش بینی آب و هوا تنظیم شود.
استفاده از فن های سیرکولاسیون
نصب فن های گردشی در سقف یا نقاط مختلف گلخانه باعث اختلاط لایه های هوایی شده و از تشکیل نقاط سرد و مرطوب جلوگیری می کند.
اگر اقدامات فوق به درستی پیاده سازی شود، رطوبت گلخانه حتی در فصل سرد نیز در بازه ایده آل باقی می ماند و نیاز به روش های هزینه بر مانند رطوبتگیر صنعتی کاهش می یابد.
سخن آخر
مدیریت رطوبت در گلخانه صرفا یک اقدام واکنشی به شرایط بحرانی نیست، بلکه فرآیندی پیچیده و پیش نگرانه است که باید در قالب یک سیستم طراحی شده، داده محور و هوشمند اجرا شود. تهویه موثر، کنترل حرارتی، اصلاح آبیاری، استفاده از تجهیزات جذب رطوبت و طراحی مناسب سازه ای، همگی عناصر یک سامانه پایدار برای کنترل رطوبت هستند. با به کارگیری این روش ها در کنار فناوری های نوین کنترل اقلیم، می توان رطوبت گلخانه را در محدوده بهینه نگه داشت، از بروز بیماری های ناشی از رطوبت بالا جلوگیری کرد و در نهایت به افزایش کیفیت و کمیت محصول دست یافت.
سوالات متداول
در زیر به برخی از سوالات متداول کاربران پاسخ دادهایم.
رطوبت گلخانه در زمستان باید چقدر باشد؟
بین ۵۵ تا ۷۰ درصد. کمتر از این مقدار باعث تنش خشکی و بیشتر از آن باعث رشد قارچ ها و شبنم زنی می شود.
دما و رطوبت مناسب گلخانه چقدر است؟
دمای مناسب گلخانه در طول روز بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتی گراد و در شب بین ۱۵ تا ۱۸ درجه است. رطوبت نسبی نیز باید در بازه ۵۵ تا ۷۵ درصد حفظ شود که این مقدار بسته به نوع گیاه و مرحله رشد آن متغیر است.
رطوبت گلخانه باید چند درصد باشد؟
رطوبت نسبی مناسب برای بیشتر کشت های گلخانه ای در محدوده ۵۵ تا ۷۵ درصد قرار دارد. البته این عدد بسته به نوع گیاه و مرحله رشد آن متغیر است. برای مثال، در مرحله جوانه زنی یا استقرار نشا، گیاه به رطوبت بالاتر نیاز دارد، در حالی که در دوره گل دهی یا برداشت، کاهش رطوبت اهمیت بیشتری پیدا می کند تا از بیماری های قارچی جلوگیری شود. نگه داشتن رطوبت زیر ۷۰ درصد در این مراحل حساس توصیه می شود.
رطوبت بالا در گلخانه چه مشکلاتی ایجاد می کند؟
یکی از اثرات مستقیم رطوبت بالا، افزایش شیوع بیماریهای قارچی مانند کپک خاکستری و سفیدک پودری است. وقتی رطوبت نسبی به نزدیکی ۹۰ درصد می رسد، بخار آب موجود در هوا روی برگ ها میعان کرده و قطرات آب ایجاد می کند. این قطرات محیط مناسبی برای جوانه زنی اسپور قارچ ها فراهم می آورند. همچنین در این شرایط، فرآیند تعرق گیاه کاهش پیدا می کند، تغذیه با اختلال مواجه می شود و رشد کلی گیاه کندتر خواهد شد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، نه تنها سلامت گیاه به خطر می افتد بلکه کیفیت محصول نهایی نیز کاهش پیدا می کند.
چه زمانی باید نگران رطوبت بالا در گلخانه بود؟
اگر رطوبت نسبی به طور مداوم در سطح بالای ۸۵ درصد باقی بماند، به ویژه در شب یا در شرایطی که برگ ها خیس بمانند، باید نگران شد. چنین شرایطی معمولاً با کاهش جریان هوا و افت دمای شبانه همراه است و مستقیماً خطر شبنم زنی و رشد بیماری های قارچی را افزایش می دهد.
