آشنایی با روش های گرمایش گلخانه | نحوه گرم کردن گلخانه
بازار فروش محصولات گلخانه ای در پاییز و زمستان بسیار پر رونق است، اما برای موفقیت در این فصل ها باید محصولات تازه و با کیفیت تولید کرد. گیاهان برای رشد به نور، حرارت، خاک و کود مناسب نیاز دارند. با کاهش ساعات روشنایی و سردی هوا در این فصل ها، تأمین نور و گرما ضروری است.
اگر صاحب گلخانه هستید یا قصد راه اندازی آن را دارید، آشنایی با روش های مختلف گرمایش گلخانه و انتخاب بهترین و به صرفهترین روش اهمیت دارد. در این مقاله از EIG به بررسی انواع روشهای گرمایش و مقایسه مزایا و معایب هر کدام پرداخته ایم تا راهکارهای بهینه با حداقل هزینه ارائه شود.
- هیتر مناسب تامین گرما در محیط گلخانه
- مجهز به دودکش جهت خروج آلاینده های مضر
- دارای راندمان و سطح ایمنی بالا
مقایسه سیستم های گرمایش گلخانه
| روش گرمایش گلخانه | نوع سوخت / منبع انرژی | میزان صرفه جویی در انرژی | مناسب برای چه نوع گلخانه ای | هزینه راه اندازی | نگهداری و سرویس |
| کوره هوای گرم (هیتر آتش درون) | گاز شهری / گازوئیل | بالا | گلخانه های بزرگ و صنعتی | متوسط | آسان |
| یونیت هیتر (با بویلر) | آب گرم (گاز یا گازوئیل) | بالا | گلخانه های بزرگ و مدرن | زیاد | دشوار |
| جت هیتر (گازی، گازوئیلی، برقی) | برق / گاز / گازوئیل | متوسط تا بالا | گلخانه های متوسط تا بزرگ | متوسط | آسان |
| هیتر تابشی | برق / گاز شهری | متوسط | گلخانه های کوچک تا بزرگ | متوسط | متوسط |
| گرمایش از کف | آب گرم یا المنت برقی | بسیار بالا | گلخانه های صنعتی و حرفه ای | زیاد | سخت |
| بخاری خانگی (برقی یا گازی) | برق / گاز | پایین | گلخانه های کوچک خانگی | کم | آسان |
| سیستم زنت (چهار فصل) | گاز / برق + آب گرم | بالا | گلخانه های متوسط و بزرگ | زیاد | متوسط |
انواع روش های گرمایش گلخانه بر اساس نوع انرژی مصرفی
گرمایش مناسب یکی از عوامل اساسی در پایداری تولید گلخانه ای است. انتخاب منبع انرژی متناسب با شرایط اقلیمی و نوع محصول، نقش زیادی در بهینه سازی مصرف سوخت و افزایش راندمان دارد.
گرمایش گلخانه با انرژی خورشیدی
در این روش، انرژی گرمایی از تابش مستقیم خورشید تأمین می شود. نور خورشید پس از عبور از پوشش شفاف گلخانه در داخل آن حبس شده و باعث افزایش دما می گردد. این شیوه کم هزینه است، اما در مناطق ابری یا کم نور عملکرد ضعیف تری دارد. استفاده از صفحات پلی کربنات و ذخیره حرارت در سنگ یا آب باعث پایداری بیشتر دما می شود.
گرمایش گلخانه با گاز
در این نوع سیستم، بخاری ها و هیترهای گازی با سوزاندن گاز طبیعی یا پروپان حرارت تولید می کنند. این روش به دلیل توان بالا در تأمین گرما و کنترل دقیق دما برای مناطق سردسیر گزینه ای مؤثر است، هرچند مصرف سوخت و انتشار گازهای آلاینده از محدودیت های آن به شمار می آید. تهویه مناسب برای جلوگیری از تجمع گازهای مضر ضروری است.
گرمایش گلخانه با برق
در این روش، تجهیزات برقی مانند المنت ها یا هیترهای تابشی دمای محیط را به صورت یکنواخت افزایش می دهند. کنترل دقیق حرارت، واکنش سریع به تغییرات دمایی و عدم آلودگی محیط از مزایای این سیستم است. البته هزینه مصرف برق در برخی مناطق می تواند بالا باشد، ولی با استفاده از منابع تجدیدپذیر مانند پنل خورشیدی، این مسئله تا حدی برطرف می شود.
گرمایش گلخانه با سوخت های جامد
در مناطقی که دسترسی به گاز یا برق محدود است، از چوب، زغال یا دیگر مواد جامد برای تولید حرارت استفاده می شود. این روش هزینه اولیه کمی دارد اما به دلیل تولید دود، آلودگی و نیاز به سوخت رسانی مداوم، برای گلخانه های بزرگ مناسب نیست. رعایت اصول تهویه و استفاده از دودکش استاندارد اهمیت زیادی دارد.
نصب مبدل حرارتی بین کوره و فضای گلخانه موجب توزیع بهتر گرما و افزایش ایمنی سیستم میشود.
انواع روش های تامین گرمایش گلخانه
با استفاده از روش های مختلفی میتوان اقدام به گرم کردن گلخانه نمود که در ادامه به توضیح مفصل هر یک از این روش ها پرداخته شده است که عبارتند از:
تامین گرمای گلخانه با کوره هوای گرم
کوره هوای گرم یا همان هیترهای آتش درون از روش های مرسوم و بسیار به صرفه جهت گرمایش گلخانه های بزرگ و صنعتی می باشد. البته جهت گرم کردن گلخانه های کوچکتر می توان از هیترهای آتش درون کوچکتری استفاده کرد.
این بخاری ها با گاز شهری و یا گازوئیل کار می کنند و به دلیل ارزان بودن این دو سوخت، هزینه گرمایش گلخانه کمتر نیز خواهد شد. در داخل این بخاری ها از کوره استیل و لوله های حرارتی استفاده شده که حرارت تولید شده توسط مشعل در داخل کوره و کویل ها به گردش در خواهد آمد و در نهایت دود و آلاینده ها از طریق دودکش به بیرون از گلخانه انتقال داده خواهد شد، در پشت کوره و کویل ها ، فن های بسیار پرقدرت قرار دارد که با دمیدن هوای سرد، آن را به هوای گرم تبدیل کرده و به سمت قسمت های داخلی گلخانه هدایت خواهد کرد.
مزایا و معایب گرمایش گلخانه با هیترهای گلخانه
هیترهای گلخانه از مزایا و معایب مختلفی برخوردارند که در این راستا میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
| مزایای هیترهای گلخانه (کوره هوای گرم) | معایب هیترهای گلخانه (کوره هوای گرم) |
| ارزان بودن سوخت مصرفی | نیاز به تعداد بالا در گلخانه های وسیع |
| تولید گرمای پاک و بدون آلاینده | نیاز به لوله کشی گاز یا منبع گازوئیل |
| قابل استفاده در گلخانه های بزرگ و صنعتی | نیاز به نصب دودکش |
| راه اندازی آسان | نیاز به جرثقیل برای حمل و جا به جایی |
| قیمت مناسب نسبت به سایر سیستم ها | — |
| امکان تهویه مطبوع و جلوگیری از ورود هوای سرد | — |
| قابلیت هدایت گرما به بخش های مختلف گلخانه | — |
| تعمیر و سرویس آسان | — |
| در دسترس بودن قطعات یدکی | — |
| امکان اتصال به ترموستات و صرفه جویی در سوخت | — |
| دارای لایه های امنیتی چندگانه | — |
گرم کردن گلخانه با یونیت هیتر
این بخاری ها با سیستم گرمایش مرکزی به نام بویلر کار می کنند، در واقع گرمای لازم از طریق لوله های حاوی آب گرم به یونیت هیترها انتقال داده می شود و فن های تعبیه شده در پشت لوله ها، هوای سرد را به هوای گرم تبدیل کرده و در محیط داخلی گلخانه پخش خواهد کرد.
بویلر یا همان دیگ بخار وظیفه تولید آب داغ را دارد و در خارج از گلخانه و محیطی ایزوله فعالیت دارد، هم چنین امکان اتصال چیلر (تولید کننده آب سرد) نیز یونیت ها وجود دارد که به خنک کردن گلخانه در فصل تابستان کمک خواهد کرد. در مقاله استفاده از یونیت هیتر در گلخانه به صورت کامل به این موضوع پرداخته شده است.
مزایا و معایب گرمایش با یونیت هیتر
| مزایای گرمایش با یونیت هیتر | معایب گرمایش با یونیت هیتر |
|---|---|
| تولید گرمای کاملاً پاک و بدون آلاینده | قیمت بالای تجهیزات مانند یونیت هیتر و بویلر |
| احتمال خطرآفرینی بسیار پایین | نیاز به لولهکشی سراسری |
| امکان تهویه مطبوع و جلوگیری از ورود هوای سرد | تعمیر و سرویسدهی دشوار |
| در دسترس بودن قطعات یدکی | — |
| صرفهجویی در مصرف سوخت | — |
| بدون نیاز به دودکش | — |
استفاده از جت هیتر در گلخانه
جت هیترها انواع مختلفی دارند که به سه دسته گازی ، گازوئیلی و برقی تقسیم بندی می شوند. معمولا در گلخانه ها از جت هیتر برقی استفاده می شود، اما استفاده از جت هیتر های گازی دودکش دار هم راهکار مناسبی خواهد بود.
جت هیترها معمولا از سقف آویزان می شوند و معمولا در قسمت جلویی دریچه های ورود هوا نصب می شوند تا هوایی کاملا گرم و مطبوع را وارد گلخانه کند. استفاده از جت هیترهای بدون دودکش در گلخانه به دلیل تولید آلاینده ها و گازهای خطرناک مرسوم نیست و معمولا از جت هیترهای دودکش دار گازی و یا برقی استفاده می شود.
این هیترها با برق یا گاز شهری کار می کنند و از طریق امواج الکترومغناطیس و مادون قرمز، گرما را به سطح گیاهان و سبزیجات می رساند. در بسیاری از گلخانه ها از این روش گرمایشی استفاده می شود.
سیستم گرمایش از کف در گلخانه
در این روش ، گرمایی بسیار پاک و مطلوب تولید خواهد شد و به دلیل گرم کردن خاک ، به گرم شدن ریشه گیاهان و رشد بهتر آنها کمک خواهد کرد. جهت راه اندازی سیستم گرمایش از کف گلخانه باید لوله هایی از جنس گالوانیزه ضد زنگ را در زیر خاک به صورت مارپیچی نصب کرد و توسط موتورخانه یا همان بویلر، آب داغ را به داخل لوله ها هدایت کرد.
هم چنین در صورتی که از قصد گرمایش با استفاده از برق را داشته باشید، باید المنت های حرارتی را به صورت مارپیچی از زیر خاک عبور دهید و بدین ترتیب سیستم گرمایش از کف را اجرا کنید.
بخاری های معمولی خانگی
این بخاری ها جهت گرم کردن گلخانه های کوچک و خانگی کاربرد دارد و با استفاده از بخاری های گازی و یا هیترهای برقی خانگی می توان آن را گرم کرد. استفاده از بخاری های گازی به دلیل احتمال نشت گاز مونوکسید کربن و مسمومیت گل ها و گیاهان توصیه نمی شود، اما هیتر برقی خانگی گرمای پاک و مطمئنی تولید خواهند کرد.
گرمایش گلخانه با دستگاه زنت
این دستگاه به صورت چهار فصل عمل می کند و امکان تولید هوای گرم یا سرد در فصل های سرد و گرم را دارد. دستگاه زنت متشکل از یک دریچه ورودی ، فیلتر هوا، پد سلولزی ، کویل های آب گرم و فن دمنده می باشد که هوای ورودی را به دمای دلخواه خواهد رساند.
به عنوان مثال اگر در فصل زمستان قرار داشته باشید با اتصال بویلر (موتورخانه) به دستگاه زنت و فعال کردن کویل ها ، امکان تولید هوای گرم و تهویه مطبوع گلخانه فراهم خواهد شد. هم چنین در صورتی که در فصل تابستان قرار داشته باشید، با اتصال چیلر و یا نصب پد سلولزی ، امکان خنک کردن هوای ورودی وجود خواهد داشت.
سخن آخر
در این مقاله تمامی روش های تامین گرما در گلخانه های کوچک و بزرگ مورد بررسی قرار گرفتند، در صورتی که قصد راه اندازی گلخانه های کوچک در منزل خود را دارید، بهتر است از هیترهای برقی خانگی جهت گرمایش آن استفاده کنید. هم چنین جهت تامین رطوبت لازم برای گلخانه می توانید از دستگاه رطوبت ساز استفاده کنید.
برخی از پرورش دهنده ها جهت تامین رطوبت گلخانه از رطوبت ساز پروانه ای استفاده می کنند، در حالی که رطوبت سازهای التراسونیک گزینه مناسبی برای چنین محیط هایی بوده و ضمن تامین رطوبت کافی از ایجاد شبنم و خیس شدن ساق و برگ و میوه ها جلوگیری می کند.
سوالات متداول
در زیر به برخی از سوالات متداول کاربران پاسخ دادهایم.
از کجا بفهمم چه نوع سیستم گرمایشی برای گلخونه ام بهتره؟
انتخاب سیستم مناسب به نوع گیاه، شرایط آب و هوا، نوع سوخت، راندمان انرژی و هزینههای نگهداری بستگی دارد.
چه چیزایی روی هزینه و بازده گرمایش گلخونه تأثیر میذاره؟
اندازه گلخانه، نوع سیستم، میزان عایق کاری، موقعیت مکانی و نحوه نگهداری تأثیر مستقیم بر هزینه و کارایی دارند.
برای گلخونه ام چند تا هیتر تابشی لازمه؟
تعداد هیترها به متراژ، ارتفاع سقف، نوع سازه و شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد.
برای یه شهر سردسیر مثل دماوند چه سیستمی واسه گرمایش گلخونه بهتره؟
در مناطق سردسیر مانند دماوند، استفاده از سیستم های گرمایشی پرقدرت مثل هیتر تابشی گازی، بخاری کابینتی یا دیگ آب گرم با عایق کاری مناسب، بیشترین بازدهی حرارتی را دارد.
برای گلخونه ای که خیار پرورش میدم چه نوع سیستم گرمایشی خوبه؟
گیاه خیار به دمای ثابت و معتدل نیاز دارد، بنابراین سیستم های گرمایش تابشی یا دیگ آب گرم با توزیع یکنواخت حرارت گزینه ای مناسب محسوب می شوند.
اگه گلخونه کوچیک باشه، چه نوع سیستم گرمایشی به صرفه تره؟
در گلخانه های کوچک، بخاری های کابینتی گازسوز با ترموستات کنترل دما انتخابی اقتصادی و مؤثر هستند.
میشه گلخونه رو با آب گرم گرم کرد؟
بله، سیستم گرمایش با آب گرم از طریق لوله کشی در بستر خاک یا اطراف گیاهان، گرمای یکنواختی ایجاد می کند و برای بسیاری از محصولات مناسب است.
برای راه اندازی گلخانه نور روشنای آن چه قدر باید باشد
بحث خیلی گسترده ای هست و نمیشه یه مورد کلی براش تعریف کرد چرا که به منطقه ، زاویه تابش ، گیاه های کشت شده و … بستگی داره . به طور کلی نور باید در تمامی دوره به صورت کامل به گلخانه بتابه و برای کاهش میزان شدت نور از شید با درصد های مختلف میشه استفاده کرد .